Czy małżonek, który zarabiał więcej, finansował budowę domu lub samodzielnie wykonywał prace remontowe, ma prawo do większej części majątku wspólnego? To jedno z częściej pojawiających się pytań podczas spraw o podział majątku po rozwodzie.
Odpowiedź nie zawsze jest oczywista. Polskie prawo przewiduje zasadę równych udziałów małżonków w majątku wspólnym, a odstąpienie od niej możliwe jest wyłącznie w określonych okolicznościach.
Czy majątek po rozwodzie zawsze dzieli się po połowie?
Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
Oznacza to, że co do zasady każdemu z małżonków przysługuje udział wynoszący 50% majątku wspólnego, niezależnie od tego, kto osiągał wyższe dochody, na kogo wystawiano faktury czy kto osobiście wykonywał prace przy budowie wspólnego domu.
Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji majątek musi zostać podzielony dokładnie po połowie. Przepisy dopuszczają ustalenie nierównych udziałów, jeżeli istnieją ku temu odpowiednie podstawy.
Kiedy sąd może ustalić nierówne udziały w majątku wspólnym?
Zgodnie z art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustalenia udziałów w majątku wspólnym z uwzględnieniem stopnia, w jakim przyczynił się do jego powstania.
Aby sąd mógł orzec nierówne udziały, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek:
- Istnienie ważnych powodów uzasadniających odstąpienie od zasady równych udziałów.
- Różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego.
Samo wykazanie, że jeden z małżonków zarabiał więcej lub wniósł większy wkład finansowy, nie jest wystarczające.
Mąż budował dom, a żona zajmowała się dziećmi. Czy należy mu się więcej?
Wyobraźmy sobie sytuację, w której małżonkowie przez wiele lat wspólnie budowali dom.
Mąż pracował zawodowo, zarabiał pieniądze, kupował materiały budowlane, nadzorował wykonawców, a niektóre prace wykonywał osobiście. Żona natomiast w tym czasie zajmowała się dziećmi, prowadziła gospodarstwo domowe, przygotowywała posiłki i organizowała codzienne życie rodziny.
Po rozwodzie mąż domaga się ustalenia udziałów w majątku wspólnym w proporcji 70% do 30%, argumentując, że to on sfinansował i wybudował dom.
Czy taki argument wystarczy do ustalenia nierównych udziałów? Nie.
Art. 43 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie wskazuje, że przy ocenie stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego uwzględnia się także osobistą pracę przy wychowywaniu dzieci i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego.
Praca wykonywana w domu ma zatem znaczenie prawne, nawet jeżeli nie przynosi bezpośredniego wynagrodzenia.
Małżonek, który zajmuje się dziećmi i domem, umożliwia drugiemu małżonkowi wykonywanie pracy zawodowej, osiąganie dochodów czy prowadzenie inwestycji.
Wkład w budowanie majątku wspólnego nie jest mierzony wyłącznie wysokością zarobków ani liczbą godzin spędzonych na budowie domu.
Czy wyższe zarobki uzasadniają nierówny podział majątku?
Nie. Sam fakt osiągania wyższych dochodów przez jednego z małżonków nie stanowi wystarczającej podstawy do ustalenia nierównych udziałów.
Przykładowo, jeżeli mąż przez cały okres małżeństwa zarabiał 15 000 zł miesięcznie, a żona nie pracowała zawodowo, ponieważ zajmowała się wychowywaniem trojga dzieci, nie oznacza to automatycznie, że mąż ma prawo do większej części majątku.
Nie można pomijać wartości pracy związanej z opieką nad dziećmi, prowadzeniem domu i zaspokajaniem codziennych potrzeb rodziny.
Jakie okoliczności mogą uzasadniać nierówne udziały?
Ustalenie nierównych udziałów może być uzasadnione między innymi wtedy, gdy jeden z małżonków:
- uporczywie uchylał się od podejmowania pracy, mimo rzeczywistych możliwości zarobkowych;
- trwonił majątek wspólny, przeznaczając środki na cele niezwiązane z potrzebami rodziny;
- przez długi okres nie przyczyniał się do utrzymania rodziny, pomimo posiadanych możliwości;
- rażąco zaniedbywał obowiązki rodzinne i majątkowe, doprowadzając do uszczuplenia lub ograniczenia możliwości powiększania majątku wspólnego.
Każda z tych sytuacji wymaga jednak indywidualnej oceny. Nie wystarczy samo powołanie się na niewłaściwe zachowanie drugiego małżonka. Konieczne jest wykazanie ważnych powodów, jak i rzeczywistej różnicy w stopniu przyczynienia się do powstania majątku wspólnego.
Jeżeli jesteś w trakcie rozwodu lub planujesz podział majątku wspólnego, warto przeanalizować swoją sytuację z radcą prawnym, który oceni zasadność ewentualnego żądania ustalenia nierównych udziałów oraz pomoże przygotować odpowiednie dowody.
Pomoc prawna w sprawach o rozwód, podział majątku wspólnego, ustalenie nierównych udziałów oraz rozliczenie nakładów między małżonkami.
Kancelaria Radcy Prawnego Patrycja Umińska-Drabik




